Is spraak en vergroting toevoegen een goed idee?
De meeste toegankelijkheidsrichtlijnen zijn te herleiden tot een correct gebruik van HTML en CSS. Het scheiden van vormgeving en inhoud zorgt ervoor dat hulpsoftware websites op een aangepaste manier kan weergeven (vergroot, auditief of in braille) en mensen niet gebonden zijn aan een specifiek invoerapparaat zoals een muis of een toetsenbord om de website te gebruiken. Maar daarnaast bestaan er ook diverse voorzieningen die expliciete toegankelijkheidsvoorzieningen aan een website toevoegen; zaken die ook de gewone bezoekers opvallen. Denk aan knoppen om delen van een website te laten voorlezen, of knoppen om de letters te vergroten.
Net zoals het niet opportuun is om voor één bepaalde browser te ontwerpen, is het geen goed idee om voor een bepaalde doelgroep van mensen met een handicap of voor een specifiek hulpapparaat (zoals een screenreader) te ontwerpen. We verwachten van webontwikkelaars ook niet dat ze de ins en outs van al die hulpmiddelen kennen; het respecteren van de toegankelijkheidsrichtlijnen is voldoende.
In het algemeen zijn zulke voorzieningen dus ook slechts nuttig voor een klein deel van de bezoekers en is geen enkele ervan verplicht om het AnySurferlabel te behalen. Als u ze toevoegt, moet u er bovendien op letten dat ze niet conflicteren met de richtlijnen zelf.
Spraak
Eigenaars van websites kunnen een voorleesfunctie toevoegen zodat bezoekers naar de teksten van de site kunnen luisteren. Dixerit en ReadSpeaker plaatsen op elke pagina een voorleesknop. Het voordeel voor de gebruiker is dat die geen aanvullende software hoeft te installeren; de voorleesknop zit immers ingebed in de webpagina zelf. Een nadeel is dat de technische mogelijkheden eerder beperkt zijn en het weergeven van een ‘meeleescusor’ niet tot de mogelijkheden behoort. De site-eigenaar neemt een betalend abonnement van een of meerdere jaren. ReadSpeaker biedt sinds kort ook een gratis versie aan die ondersteund wordt met advertenties en waarmee ze voornamelijk op bloggers mikken.
BrowseAloud biedt meer instellingsmogelijkheden, heeft een untuïtievere interface waarbij je slechts met de muis over een tekst hoeft te bewegen om die te laten voorlezen en heeft wel een meeleescursor. Toch is de drempel voor het gebruik van BrowseAloud groter omdat een gebruiker een extra browserplug-in moet installeren om gebruik te kunnen maken van de dienst.
Voor wie?
Dit is een extra service voor bepaalde doelgroepen met een leesbeperking zoals ouderen, slechtzienden, mensen met dyslexie of laaggeletterden. Wie echter een "zware" leesbeperking heeft zal niet afhankelijk willen zijn van websites die deze functie aanbieden. Hij/zij zal zelf actie ondernemen en een oplossing zoeken in hulpsoftware die altijd werkt en niet op een beperkt aantal websites.
Het is dus geen integrale toegankelijkheidsoplossing; wie volledig afhankelijk is van gesproken informatie of braille, installeert een screenreader op zijn of haar computer. Een screenreader leest alle teksten voor (noodzakelijk om de computer te kunnen gebruiken), en niet alleen die op webpagina's met een voorleesfunctie.
Een aantal praktische tips voor wie het gebruik van een voorleesknop overweegt (niet van toepassing voor BrowseAloud omdat hierbij niets aan de site verandert):
- Geef de voorleesknop een duidelijk opschrift.
- Laat het voorlezen niet automatisch starten.
- Zorg ervoor dat de knop gemakkelijk met het toetsenbord geactiveerd kan worden.
- Als de voorleesknop een accesskey heeft, zorg er dan voor dat deze niet de functie overneemt van een bestaande sneltoets van de browser of de screenreader. Cijfers zijn daardoor beter geschikt als accesskey dan letters.
Welk product?
Als je als website-eigenaar kiest voor een voorleesfunctie, is het nuttig om de mogelijkheden en de prijzen te kunnen vergelijken. In opdracht van de Vereniging van Openbare Bibliotheken heeft het Nederlandse Dedicon in augustus 2008 een studie gepubliceerd die de voor- en nadelen van zowel ReadSpeaker, Dixerit als BrowseAloud op een rijtje zet. Het rapport is gratis beschikbaar in pdf-formaat.
Tekstvergroting
Wie de tekst op een website te klein of te groot vindt, heeft in elke browser de mogelijkheid om de tekst te herschalen. Je kunt er als webmaster vanuitgaan dat deze functie gekend is bij je bezoekers die er nood aan hebben. Je kunt hen over deze mogelijkheid altijd informeren in je toegankelijkheidsverklaring. Het is wel de verantwoordelijkheid van de webdesigner om het gebruik ervan niet te blokkeren.
Daarnaast zijn er tientallen gratis scripts te vinden die enkele knoppen of links toevoegen waarmee bezoekers de tekstgrootte kunnen aanpassen. Ook dit zullen een aantal bezoekers zeker nuttig vinden, maar het is niet noodzakelijk.
Tips om rekening mee te houden als je een script gebruikt waarmee bezoekers de letters kunnen vergroten:
- Een stylesheet switcher kan een zinvol alternatief zijn voor websites die absolute eenheden gebruiken om de grootte van tekst te specifiëren.
- Zorg dat de links om de teksten te vergroten een duidelijk opschrift hebben, dus bij voorkeur niet A, AA en AAA.
- Gebruiksgemak: zorg ervoor dat het script op iedere pagina aanwezig is en dat de keuze behouden blijft (bewaren in een cookie is een goed idee) als men doorheen de site navigeert.
Er zijn ook complexere scripts (‘stylesheet switchers’) die de gebruiker toelaten om een site met een volledig andere opmaak te bekijken. Ook dat kan een zinvolle toevoeging zijn, maar het vervangt geen toegankelijkheidsrichtlijn.
Conclusie
- Webmasters kunnen allerlei hulpjes toevoegen, maar deze helpen nooit iedereen, waardoor het respecteren van de toegankelijkheidsrichtlijnen noodzakelijk blijft.
- Wie het moeilijk heeft om teksten op een beeldscherm te lezen, raden we aan op zoek te gaan naar structurele oplossingen in de vorm van vergrotings- en/of voorleessoftware. Deze heeft het voordeel dat ze altijd werkt, niet alleen op internetwebsites maar in alle computerprogramma's en niet op een beperkt aantal websites die zo'n service aanbieden. Een overzicht van de mogelijke hulpmiddelen vindt u in het artikel hoe mensen met een handicap surfen en op de blindsupport website.
- Bovengenoemde scripts hebben zeker hun waarde, maar ze zijn vaak een herhaling van functies die al in de browser zitten. Als een webmaster vermoedt dat zijn bezoekers de browserfunctie niet kennen om teksten te vergroten, kan hij hen hierover informeren. Eens men deze functie kent, kan men ze immers op alle sites toepassen waar men de letters te klein vindt. Als alle sites een ander script voorzien, moet de bezoeker op elke site uitzoeken hoe het werkt. Deze scripts vallen daarmee in de categorie van scripts om een site toe te voegen aan je favorietenlijst of als startpagina in te stellen.